Chủ Nhật, 25 tháng 9, 2016

TẢN MẠN VỀ NHỮNG YẾU TỐ TÌNH DỤC TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM /3/

TẢN MẠN VỀ NHỮNG YẾU TỐ TÌNH DỤC TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM /3/
Trần Minh Thương


2.2.4. Trong Thơ mới (1932 – 1945)

2.2.4.1. Khái niệm Thơ mới

Ngày 10 tháng 3 năm 1932, Phan Khôi đem “trình chánh giữa làng thơ” một lối thơ mới, đó là bài thơ Tình già được đăng trên báo “Phụ nữ Tân văn”. Mười năm sau, Hoài Thanh, Hoài Chân hoàn thành công trình “Thi nhân Việt Nam” (viết xong tháng 11 năm 1941). Thơ mới được Hoài Thanh, Hoài Chân khẳng định là tinh thần Thơ Mới.

Theo Phan Huy Dũng, khái niệm Thơ Mới trong phong trào Thơ 1932 – 1945, có thể được xác định qua ba nguyên tắc kết cấu cơ bản của Thơ Mới:

Một là, tôn trọng dòng chảy tự nhiên, sống động của cảm xúc cá nhân, cá thể.

Hai là, đặt ở bình diện thứ nhất cảm xúc trực tiếp của nhân vật trữ tình.

Ba là, nhấn mạnh sự tồn tại độc lập của khách thể miêu tả.

Như vậy, một trong những điểm phân biệt cái tôi trữ tình của Thơ Mới và cái tôi trữ tình truyền thống là: cái tôi trữ tình của Thơ Mới có ý thức rất rõ về phẩm tính, về sức trẻ của mình.

Vẻ đẹp con người nảy nở toàn vẹn ở lứa tuổi thanh niên là sự tự ý thức về vẻ đẹp của cơ thể mình, về sức sống đầy khát khao giao cảm.

Xuân Diệu nhìn thấy vẻ đẹp ở bộ ngực của tuổi trẻ:

Em đẹp, khi em phồng nét ngực

Hít không gian và ngó thẳng trời xa
. (Đẹp)

Huy Cận cũng cùng mạch cảm xúc ấy:

Ngực trắng giòn như một trái rừng

Mắt thì bằng rượu, tóc bằng hương
(Hồn Xuân)

Thế Lữ thì “sát” hơn:

Hồ trong như ngọc, tấm thân ngà

Lồ lộ da tiên, thô sắc hoa
. (Vẻ đẹp thoáng qua)

Hàn Mặc Tử ngất ngây với thân ngà, vóc ngọc:

Ống quần vo xắn lên đầu gối

Da thịt, trời ơi! Trắng rợn mình
(Nụ cười)

Nàng Thơ
của Bích Khê là một người “đẹp và dâm”. Chân dung nàng luôn được thi nhân trình bày ở dạng lõa thể, khỏa thân. Nhìn vào đó ta thấy Nàng đẹp bằng một hình thể kiều diễm:

Nàng là tuyết hay da nàng tuyết điểm

Nàng là hương hay nhan sắc lên hương
(Lõa thể)

Đẹp ở đôi bầu vú:

Những vú nõn: đồi cong thon, nho nhỏ

Với đôi dòng suối sữa trắng như tinh
(Sắc đẹp)

Vẻ chi mãnh liệt nhưng êm ái

Trong cặp tuyết lê ướm dậy thì
(Châu)

Từ đó, Bích Khê thể hiện sự trỗi dậy tính dục đầy bản chất con người trước cái Đẹp:

Hai vú nàng! Hai vú nàng! Chao ôi!

Cho tôi nút một dòng sâm ngọt lộng

Ôi lồ lộ một toà hoa nghiêm động!

Tôi run run hãm lại cánh hồn si, …

(Tranh loã thể)

Bích Khê có hẳn một bài thơ đặt tên là Xác thịt:

Tôi vồ người như một miếng mồi ngon

Miệng ngậm hờn riết chặt lấy môi son

Mắt đổ lửa lườm qua làn sóng sắc...

Tôi giật nẩy rồi cười lên sặc sặc

Hai tay cào đôi vú trắng như bông

Cũng vấn đề xác thịt, nhưng xem ra Xuân Diệu còn khao khát nhiều hơn, khao khát nỗi niềm đồng cảm của một tâm hồn muôn thuở sợ cô đơn nhưhoàng tử thơ tình yêu:

Hãy sát đôi đầu hãy kề đôi ngực

Hãy trộn nhau đôi mái tóc ngắn dài

Những cánh tay hãy quấn chặt đôi vai

Hãy dâng trọn tình yêu lên sóng mát

Cho anh nghe đôi hàm ngọc của răng

Trong say sưa anh vẫn bảo em rằng

Gần thêm nữa thế vẫn còn xa lắm

(Xa cách)

Hàn Mặc Tử cũng bày tỏ nỗi niềm của riêng mình, bằng tứ thơ:

Trinh tiết vẫn còn nguyên vẹn mới

Chưa hề ấu yếm ở đầu môi
.

(Cô gái đồng trinh)

Trong mộng, Lưu Trọng Lư thể hiện:

Ai bảo em là giai nhân

Cho lệ tràn đêm xuân

Cho tình tràn trước ngõ

Cho mộng tràn gối chăn?

Tối tân hôn, Vũ Hoàng Chương coi đêm tân hôn là thời điểm mộng chết.

Hai xác thịt lẫn vào nhau mê mải

Chút thơ ngây còn lại cũng vừa chôn

Khi tỉnh dậy, bùn nhơ nơi Hạ giới

Đã dâng lên ngập quá nửa linh hồn
(VII)

Tóm lại, Thơ Mới đánh dấu một bước chuyển lớn của thơ trữ tình Việt Nam từ phạm trù cổ điển sang phạm trù hiện đại với một quan niệm nghệ thuật mới, một cách nhìn mới về con người toàn diện hơn, đa chiều hơn, và tất nhiên trong đó không thể thiếu những yếu miêu tả về hình thể, những khao khát ái ân, mộng “chăn gối” của con người. Quan sát thơ mới từ hướng nào, từ đề tài, hay tư duy nghệ thuật nào cũng không thể phủ nhận hiện tượng đó.


2.3. Trong văn học 1945 – 1975

Một trong những đặc điểm cơ bản của văn học 1945 – 1975 là Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn.

Khuynh hướng sử
thi đòi hỏi người cầm bút nhìn con người và cuộc đời không chỉ bằng con mắt của cá nhân mình mà chủ yếu bằng con mắt có tầm bao quát của lịch sử, dân tộc và thời đại. Cảm hứng lãng mạn là cảm hứng khẳng định cái tôi đầy tình cảm, cảm xúc và hướng tới lí tưởng. Cảm hường lãng mạn trong văn học từ năm 1945 - 1975 chủ yếu được thể hiện trong việc khẳng định phương diện lí tưởng của cuộc sống mới và vẻ đẹp của con người mới, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc.

Chính vì thế, yếu tố tình dục, khát vọng cá nhân cá thể ít được đề cập. Thỉnh thoảng ta bắt gặp cách nói bóng gió về chuyện “thâm kín” qua lời của nhân vật Út Tịch (Người mẹ cầm súng – Nguyễn Thi) nói với chồng:Còn gà trống, còn gà mái chắc chắn còn gà con, hoặc những cách miêu tả nhân vật Bà Cà Sợi bị tên chủ đất hãm hiếp rồi bà đẻ ra thằng Xăm, … (Hòn đất – Anh Đức), … Ở các thể loại khác, đặc biệt là thơ ca, yếu tố sinh thực khí, tính dục, … gần như vắng dạng hoàn toàn.


2.4. Trong văn học đổi mới bắt đầu từ thập niên 80, thế kỷ XX

Khi văn học Việt Nam đương đại bước vào thời kỳ đổi mới, yếu tố sex trong văn học bắt đầu được quan tâm và đề cập ngày càng nhiều.

Trong Không có vua Nguyễn Huy Thiệp đưa người đọc đến với nhiều chi tiết: bố chồng nhìn con dâu tắm, em chồng đòi làm tình với chị dâu, … Trong Năm ngày, có đoạn Phạm Thị Hoài viết Tôi thoả sức diễn diễn đạt niềm âu yếm dịu dàng của tôi bằng khuỷu chân, khuỷu tay, bằng các đốt xương, bằng tóc và hơi thở (…) Họ hân hoan chờ đêm xuống để choáng váng trong cơn say không hạn độ.

Song với lối tiếp cận vấn đề khá dè dặt của mình, kể cả qua các truyện ngắn khác như Thuế biển, Chín bỏ làm mười, v.v… lối viết của nữ văn sĩ này vẫn là một lối sex trong tinh thần chữ nghĩa nhiều hơn là ở những cảm giác trực tiếp.

Gần đây, với tập truyện ngắn “Bóng đè”, Đỗ Hoàng Diệu có một sự bứt phá hiện đại và quyết liệt hơn ở trong ý thức của người viết về đề tài này. Chuyện xảy ra với một cô dâu mỗi khi về thăm nhà chồng, và nó xảy ra mỗi đêm mỗi lần cô về trên tấm phản trước bàn thờ của ông bố chồng. (…) Cô về nhưng vẫn không làm cách nào để tránh, thậm chí cô còn thấy thích thú với cảm giác đó, vì bản thân cô là một người ham muốn mạnh mẽ.... Sự ỡm ờ trong việc trình bày tính dục làm cơ sở cho những ngụ ngôn phê phán xã hội là một định hướng khá chính xác của ngòi bút hiện thực vô thức Đỗ Hoàng Diệu, song tiếc là tác phẩm chưa nâng tầm được thành triết lý khái quát mà quá sa đà vào chuyện khoả thân trần trụi xác thịt.

Nguyễn Ngọc Tư trong Cánh đồng bất tận thì tinh tế hơn nhiều, ở đó sex được thể hiện một cách nhẹ nhàng, và nó chỉ là một chút như để làm gia vị cho toàn bộ cách nhìn mới mẻ của Nguyễn Ngọc Tư trong toàn tác phẩm, nó không u ám và thể hiện toàn bộ tính sex trong xuyên suốt câu chuyện như Bóng đè, …

Sang lĩnh vực thơ, việc tự quan sát, “chỗ kín” chính là chỗ người ta hay bỏ quên nhất. Văn học Việt Nam trong nhiều năm chiến tranh gần như bỏ qua đề tài tính dục. Chỉ đến khi đổi mới, một số ít người “liều mình như chẳng có”, quẩy bút, xông vào đề tài hóc hiểm này.

Nếu không hiểu rõ con cu

Đọc vạn quyển sách cũng ngu như bò

(Nguyễn Bảo Sinh).

Bùi Chí Vinh táo tợn nói lên một thực tế mà có lẽ đúng nhiều ơn sai, xét về mặt đạo đức truyền thống đáng buồn là chỗ đó:

Các em thất tiết nhiều hơn trước

Bộ ngực nào cũng nhuốm phong sương

Vấn đề này rất phức tạp và còn nhiều luồng ý kiến trái chiều nhau, nó đã vượt quá xa so với mục đích của bài viết, nên chúng tôi xin dừng lại bằng việc trích dẫn hai đoạn thơ của Vi Thuỳ Linh, tạm coi là kết luận cho phần này.

(…) Của những người vô danh thật thà không dừng kêu gọi

Cơn khát thèm nhục dục không chịu nổi;

Người đàn ông vùng vẫy cật lực nhưng không chế ngự được cơ thể mình

Liền ôm lấy thân thể người đàn bà vừa chết bọc kín trong vải liệm màu đất nâu

Sự tắt thở của người đàn bà kín mít vải liệm đứng sững đối thoại

Với những cuộc đổ vạ và cãi vã của những người đàn bà nông dân chân đất mắt toét
(Giao cảm Ea Sola)

(…) Những sinh vật tuyệt chủng bỗng bật dậy tính dục

Vẫn còn trên từng tế bào em

Dư chấn cơ thể anh

Con sư tử kiêu hùng và đơn độc

(…)

Núi vú lại cương lên sự sống

Những cặp chân khoá chặt nhau khước từ chân lý !

(Sư tử buồn)


3. Mấy lời kết luận

Một là, cũng như nhiều bộ môn nghệ thuật khác như hội hoạ, điện ảnh, điêu khắc, … văn chương cũng không thể thiếu các yếu tố sex, các cảnh giao hoan giữa con người. Nó đã trở thành văn hoá chung của nhân loại. Vấn đề đặt ra là miêu tả đến đâu, tiếp nhận như thế nào?

Hai là, vấn đề miêu tả và tiếp nhận sex trong văn học liên quan trực tiếp đến phạm trù đạo đức xã hội. Người xưa từng cho rằng sex, là hiểm địa, “cánh cửa sinh ra ta mà cũng là nấm mồ chôn ta”. Ở người đời, tư tưởng - với sự hỗ trợ của bản năng – bao giờ cũng muốn phóng khoáng phong lưu nhưng lại thường không dám nhìn thẳng vào mình, không muốn (như nhiều người nói) “đối diện với mình”, không dám “đối diện với bản ngã”. Con người ngượng ngập tìm cách che giấu dục vọng, kìm nén nó, không dám bước ra các biên giới lằn ranh luân lý.

Ca dao người Việt có câu rằng:

Ban ngày quan lớn như thần

Ban đêm quan lớn tần mần như ma

Nhân tính và phi nhân tính cũng là ở đấy. Dục vọng với sĩ diện, với danh dự là “hai mặt của một vấn đề”, là văn hoá, là nghệ thuật đã làm nên giá trị cho cuộc sống này.

Thường các ranh giới vô hình ấy chỉ là hàng rào chắn để áp đặt cho người khác chứ lại không nhằm vào mình (dâm là xấu, dành cho kẻ khác chứ không dành cho ta). Đạo lý luân thường đã khoác cho tình dục cái áo giáp nghĩa vụ cao thượng rồi trả công mạt hạng cho nó bằng chút ít khoái cảm không làm thoả mãn thật sự cho cả nam lẫn nữ. Nhiều nhà văn cảm thấy bó tay trước bức tường “đạo đức xã hội” dựng lên trước đề tài mà cụ thể là các nhà thơ thời trung đại Việt Nam và thời kháng chiến chống Pháp, Mỹ. Đó là một biểu hiện của cực đoan, song để cho khách quan cũng cần phải tìm hiểu cặn kẽ nguyên nhân của nó (trong đó không nên bỏ qua nhiệm vụ và chức năng của văn học).

Văn học thế giới không thiếu những tác phẩm chứa đựng những yếu tố sex nhưng đã trở thành kiệt tác của nhân loại: Kim Bình Mai, Hồng Lâu Mộng, Tây Sương ký, … Nghìn lẽ một đêm, … là những ví dụ điển hình.Ở một cấp độ khác, một góc nhìn khác những Tố nữ kinh, Nhục bồ đoàn, … cũng là những tác phẩm viết sex, nhưng lại được khuyến cáo chỉ phổ biến trong phạm vi hẹp. Điều đó, không quá xa lạ, hãy nhớ cha ông ta ngày trước cũng đã từng xem Truyện Kiều, truyện Phan Trần là những trường hợp … cần phải tránh xa như vậy:

Làm trai chớ đọc Phan Trần

Làm gái chớ đọc Thuý Vân Thuý Kiều.

Nếu quá đề cao và tôn sùng sex để rồi sa đà đi vào những biến tướng lệch lạc tạo ra những tác phẩm chỉ đơn thuần về kỹ năng tình dục, phòng the, là điều không hay, bởi nó trái với thuần phong mỹ tục, … Đó cũng là một biểu hiện của sự cực đoan về vấn đề nhạy cảm này. Không ai yêu văn chương chân chính chấp nhận những tác phẩm đồi truỵ với cách viết từ trang đầu đến chí cuối toàn là những cảnh làm tình,, rên rỉ, đầy dục vọng.

Ba là, từ những vấn đề đã phân tích, chúng ta nhận thấy nhu cầu khám phá thân thể mình, khám phá những cảm giác giao hoan là vấn đề muôn thuở của của nhân loại từ cổ chí kim, từ đông sang tây. Văn học nói chung và văn học Việt Nam nói riêng cũng nằm dòng chảy tự nhiên ấy, nên viết về sex, tiếp cận sex là điều hoàn toàn hợp logic, song vấn đề đặt ra làm sao để đúng liều lượng, có chừng mực, hướng tới giá trị nhân bản của con người. Bội thực đã khó chịu, dùng sex quá liều cũng tác hại ghê gớm, hậu quả khó lường!./.

Trần Minh Thương
/ Trannhuong.c
om

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét