Chủ Nhật, 2 tháng 10, 2016

PHÙNG THÀNH CHỦNG/ Chùm Văn Cực Ngắn/ 24/

CAN THO STREETS 14x14" gouache on paper, live painting, Cần Thơ Province, original by Nguyen Ly Phuong Ngoc

Tranh Phương Ngọc
  PHÙNG THÀNH CHỦNG
 
 Chùm Văn Cực Ngắn


1
.  Về câu tục ngữ :" Lệnh ông không bằng cồng bà"
Tục ngữ có câu :" Lệnh ông không bằng cồng bà ". Từ "lệnh"
ở đây là một từ cổ ! Để hiểu xuất xứ và ý nghĩa của câu tục ngữ này không thể không tìm hiểu nghĩa của từ "lệnh".
1. Điều có thể xác định được ngay, từ "lệnh" trong trường hợp đang xét, là một loại nhạc cụ, vì "lệnh" phải đối xứng với "cồng", mà "cồng" là một loại nhạc cụ.
2. Từ "lệnh" trong " Mặt to như cái lệnh", hoặc " Nói oang oang như lệnh vỡ" : Một thông tin về kích thước (có liên quan đến hình dáng) và một thông tin về âm thanh (tương đối).
3. " Từ điển tiếng Việt" do Hoàng Phê chủ biên, định nghĩa từ "lệnh" (với nghĩa là một nhạc cụ):
" Lệnh: Thanh la (cũng gọi là phèng la) là một nhạc khí thuộc bộ gõ, bằng đồng thau, hình đĩa tròn, tiếng vang và chói, dùng để báo hiệu lệnh". ( Ở đây chúng tôi ngờ rằng lệnh và thanh la (phèng la) là hai tên gọi khác nhau để chỉ hai loại nhạc cụ giống nhau về hình dáng nhưng khác nhau về kích thước và lệnh to hơn thanh la (phèng la).
Như vậy, câu " Lệnh ông không bằng cồng bà" ở phần hiển ngôn chỉ có nghĩa là: Cái lệnh của ông (kích thước cũng như âm thanh) không bằng cái cồng của bà, nhưng ở phần hàm ngôn - vì cồng và lệnh đều được dùng để báo hiệu lệnh - nên còn có nghĩa là lệnh (theo nghĩa hiệu lệnh) của bà (chứ không phải của ông) mới quan trọng và mới có ý nghĩa quyết định ( ám chỉ vai trò làm chủ của người vợ chứ không phải người chồng trong gia đình) .Đi xa hơn, theo các nhà nghiên cứu, câu tục ngữ này có liên quan đến một truyền thuyết có xuất xứ từ thời hai bà Trưng ( mà cụ thể là với bà Trưng Trắc và ông Thi Sách chồng bà)
... Thời nước ta còn bị nhà Đông Hán đô hộ, ông Thi Sách chồng bà Trưng Trắc được viên thái thú Tô Định bổ dụng làm một chức quan nhỏ. Mục đích của Tô Định là dùng người bản xứ trị người bản xứ và thông qua đó lấy họ làm trung gian để phục vụ cho công cuộc cai trị của mình ; nhưng khốn nỗi, nước ta thời ấy còn theo chế độ mẫu quyền - vai trò của người phụ nữ trong gia đình cũng như ngoài xã hội được đề cao hơn nam giới - cho nên những điều mà ông Thi Sách ban bố (theo lệnh Tô Định) chẳng được ai nghe và kết quả là ông bị Tô Định giết ! Điều đó lý giải tại sao lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống lại ách đô hộ của nhà Đông Hán lại là hai bà Trưng ( Trưng Trắc và em bà là Trưng Nhị) chứ không phải là một đấng mày râu nào khác và đó chính là xuất xứ của câu tục ngữ :" Lệnh ông không bằng cồng bà"...
Như vậy, ở đây phần hàm ngôn còn bao gồm những thông tin tầng sâu về các chuyên ngành khảo cổ học, xã hội học và dân tộc học: Chế độ mẫu quyền; sự phát triển nghề đúc đồng;niên đại của hai nhạc khí thuộc bộ gõ là "cồng" và" lệnh"...


2. Thôi ! Thôi ! Khỏi cần !
Trưởng ban dân số kế hoạch hóa gia đình hỏi lãnh đạo cơ sở:
" Theo như báo cáo thì đơn vị anh là đơn vị duy nhất đạt được chỉ tiêu 100% các cặp vợ chồng chỉ có từ một đến hai con ?"
" Vâng, đúng thế !"
" Sao có người phản ảnh "thằng cha" nào tên là Loắng thuộc địa bàn anh phụ trách có tới ba vợ và bảy đứa con, phải cứu tế ?"
" À trường hợp của cậu Loắng báo cáo anh là như thế này: Đầu tiên Loắng lấy thị Đào, ăn ở với nhau được hai mặt con thì Loắng và thị Đào li dị ! Sau đó Loắng kết hôn với thị Mơ. Thị Mơ cho rằng hai đứa con trước là con riêng của Loắng và đòi Loắng đủ tiêu chuẩn hai đứa của mình, nhưng lần thứ hai thị Mơ đẻ sinh đôi, cho nên tuy ba đứa nhưng "lần" thì có hai "lần" ! Vậy là năm đứa ! Rồi li dị Mơ, Loắng lại "bước đi bước nữa" với thị Chanh..."
Nghe đến đây trưởng ban vội vàng xua tay còn đầu thì lắc như người lên đồng:
" Thôi ! Thôi ! Khỏi cần ... !"


3. Lời khai mạc ... ! .
Trong một hội nghị về dân số và kế hoạch hóa gia đình, trước khi khai mạc, vị chủ tọa yêu cầu các đại biểu đứng dậy, dành một phút để tưởng niệm nhà thơ Tú Xương ! Tất cả những người có mặt đều ngạc nhiên và nghĩ là đã có một sự nhầm lẫn nào đó, bởi nhà thơ Tú Xương thì liên quan gì đến ... dân số và kế hoạch hóa gia đình ! Chừng như cũng đoán ra điều đó, cho nên sau khi làm xong thủ tục giới thiệu chức danh các vị tham dự hội nghị, vị chủ tọa tiếp :
" Một trong những thước đo tài năng của một nhà thơ là tính dự báo.
Cách đây hơn một trăm năm trước, trong bài thơ "Năm mới chúc nhau" nhà thơ Tú Xương đã có những vần thơ rất hay về dân số và kế hoạch hóa gia đình. Nhân đây tôi xin được thay mặt nhà thơ đọc tặng hội nghị coi như thay cho lời khai mạc:
" ... Nó lại mừng nhau sự lắm con/ Sinh năm đẻ bảy được vuông tròn/ Phố phường chật hẹp người đông đúc/ Bồng bế nhau lên nó ở non... !"


Văn cực ngắn của Phùng Thành Chủng/ tác giả gửi bài

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét