Thứ Sáu, 26 tháng 5, 2017

BIÊN NIÊN SỬ THĂNG LONG – HÀ NỘI / RỦ NHAU CHƠI KHẮP LONG THÀNH / Nhà giáo NGUYỄN XUÂN TƯ


BIÊN NIÊN SỬ
THĂNG LONG – HÀ NỘI
RỦ NHAU CHƠI KHẮP LONG THÀNH
Nhà giáo NGUYỄN XUÂN TƯ  


Kinh thành Thăng Long xưa – Thủ đô Hà Nội ngày nay, trải qua một nghìn năm xây dựng, đã có
biết bao thay đổi theo thời cuộc.
Ngay từ thời kì đầu xây dựng kinh thành, đã có nhiều tư liệu ghi lại hình ảnh của Thăng Long, giúp cho chúng ta ngày nay hiểu được bộ mặt của nơi đế đô cách đây một nghìn năm.
Hãy cùng “rủ nhau chơi khắp Long Thành” để ngắm cảnh vật Thăng Long xưa. Đây là hình ảnh của thành Thăng Long buổi đầu với 36 phố phường và những tên phố thân thương, gần gũi với mọi con người Việt Nam, qua bài ca dao sau đây:

“Rủ nhau chơi khắp Long Thành
Ba mươi sáu phố rành rành chẳng sai:
Hàng Bồ, Hàng Bạc, Hàng Gai,
Hàng Buồm, Hàng Thiếc, Hàng Bài, Hàng Khay,
Mã Vĩ, Hàng Điếu, Hàng Giày,
Hàng Lờ, Hàng Cót, Hàng Mấy, Hàng Đàn,
Phố Mới, Phúc Kiến, Hàng Than,
Hàng Mã, Hàng Mắm, Hàng Ngang, Hàng Đồng,
Hàng Muối, Hàng Nón, Cầu Đông,
Hàng Hòm, Hàng Đậu, Hàng Bông, Hàng Bè,
Hàng Thùng, Hàng Bút, Hàng Tre,
Hàng Vôi, Hàng Giấy, Hàng The, Hàng Gà,
Quanh đi đến phố Hàng Da
Trải xem phong cảnh thật là nên xinh.
Phồn hoa thứ nhất Long Thành
Phố giăng mắc cửi, đường quanh bàn cờ.
Người về nhớ cảnh ngẩn ngơ,
Bút hoa xin chép nên thơ lưu truyền”.
(Trích từ sách “Văn học Việt Nam” của Dương Quảng Hàm)

Qua bài ca dao này, ta cảm nhận được những gì về kinh thành Thăng Long xưa?
Trước hết, ta thấy rằng:
1.Đây là hình ảnh kinh thành buổi đầu, nhưng cũng phải vài chục năm sau kể từ khi khởi lập. Nói như thế là có căn cứ: Thành Đại La được quan đô hộ nhà Đường là Cao Biền làm Tiết độ sứ Giao Châu (tên cũ của nước ta) xây đắp lại từ cuối thế kỉ thứ 9 sau khi đánh tan quân gặc Nam Chiếu, đã bị hoang phế lâu ngày. Cho ne6nphai3 vài chục năm sau khi vua Lí Thái Tổ dời đô ra thành Đại La, thì kinh thành Thăng Long mới trở thành nơi đô hội “phố giăng mắc cửi, đường quanh bàn cờ” với 36 phố phồn hoa tươi đẹp, như bài ca dao đã diễn tả.

2.
Đây là 36 phố Thăng Long thời kì đầu vì sau này không phải chỉ có 36 phố, mà còn có nhiều phố khác, mới được xây dựng trên con đường phát triển như: Hàng Cỏ, Hàng Lọng, Hàng Thịt, Hàng Cháo, Hàng Đường, Hàng Bột, Hàng Chiếu, Hàng Chuối, Hàng Bún… và Đồng Xuân, Lò Đúc, Trường Thi, Trường Tiền, Thụy Khuê, Cầu Mới, Cầu Dền, Lò Sũ, Thuốc Bắc, Cửa Nam, Quần Ngựa, Yên Phụ, Ngũ Xã và còn rất nhiều phố khác nữa.
3. Qua những tên phố kể trên, ta thấy: những tên phố có chữ Hàng đứng trước (như: Hàng Bồ, Hàng Bông, Hàng Da), là những phố cổ nhất và là nơi bán các mặt hàng ấy và những tên phố đặt theo tên địa phương (như Đồng Xuân, Thụy Khuê, Cửa Nam, Yên Phụ v.v…). Đó là những phố mới mở thêm theo yêu cầu mở rộng kinh thành. Và thời kì đó không có tên phố mang tên danh nhân hoặc các tổ chức xã hội.
4. Tên phố mang tên danh nhân thì sau này mới có và chắc là chỉ có từ khi giặc Pháp chiếm được thành Thăng Long – Hà Nội và cả đất Bắc Kì. Những tên phố mang tên danh nhân là thực dân và tay sai thì đã phải xóa bỏ.
Ngày nay, chưa có thống kê số lượng đường phố ở Hà Nội và có thể Hà Nội ngày nay có đến gấp 10 lần con số 36 phố của Thăng Long xưa, trong đó có những phố cổ như: Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường và những phố mang tên các anh hùng dân tộc và danh nhân văn hóa, như phố Hai Bà Trưng, phố Trần Hưng Đạo, phố Quang Trung, phố Nguyễn Trãi, v.v…
Thời kì đầu, với 36 phố, Thăng Long quả là nơi phồn hoa đô hội, và sau này, khi đất nước mở rộng sự thông thương và giao lưu trong nước, kể cả giao lưu với nước ngoài, thì Thăng Long vẫn là nơi đô hội lớn nhất của đất nước Đại Việt:
”Thứ nhất kinh kì, thứ nhì phố Hiến” (tục ngữ), xứng danh là: “Phồn hoa thứ nhất Long Thành” (ca dao).
5. Sau cùng ta nhận thấy rằng, việc vua Lí Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thành Đại La và đổi tên thành Thăng Long, chứng tỏ nhà vua có con mắt nhìn xa trông rộng, có tư duy sáng suốt của 1 nhà chiến lược tài năng. Ta hay xem nhận định của Vua Lí Thái Tổ khi quyết định dời đô ra thành Đại La:
“Vùng đất này rộng mà bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ vì thấp trũng, tối tăm; muôn vật hết sức tươi tốt, phồn thịnh; xem khắp nước ta, đó là nơi thắng địa, thực là chỗ hội tụ quan yếu của bốn phương, đúng là nơi thượng đô, kinh sử của muôn đời,…”
Nhìn hiện tại của thành Đại La mà thấy được tương lai của thành Thăng Long và của đất nước, cách nhìn của vua Lí Thái Tổ - một bậc thánh quân, mãi mãi là bài học quý giá và thiết thực cho đời nay và muôn đời sau.

/ Mời đọc tiếp, 
DANH NHÂN THĂNG LONG ĐỜI NHÀ LÍ/
Bài viết Nguyễn Xuân Tư/ tác gải gửi bài.
VANDANBNN giới thiệu.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét